सुनको मूल्य किन दैनिक घटबढ हुन्छ ? यस्ता छन् ६ प्रमुख कारण

हेम राई

सुनलाई विश्वभर सुरक्षित लगानीको माध्यम र बहुमूल्य धातुका रूपमा हेरिन्छ। नेपालमा मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पनि सुनको मूल्य दैनिक रूपमा घटबढ हुने गर्दछ। एक दिन बढेको मूल्य अर्को दिन घट्न सक्छ भने कहिलेकाहीँ लगातार केही दिनसम्म मूल्य उकालो वा ओरालो लाग्न सक्छ। यस्तो उतारचढावका पछाडि विश्व अर्थतन्त्र, राजनीतिक घटनाक्रम, विनिमय दर तथा बजारको माग–आपूर्तिजस्ता विभिन्न कारण जिम्मेवार रहने विज्ञहरू बताउँछन्।

नेपालमा सुनको मूल्य निर्धारण गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय बजारलाई मुख्य आधार मानिन्छ। विश्व बजारमा सुनको मूल्य बढे नेपाली बजारमा पनि त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव पर्छ। त्यसैगरी अमेरिकी डलरको विनिमय दर, विभिन्न देशका केन्द्रीय बैंकहरूको सुन खरिद, ब्याजदरमा हुने परिवर्तन तथा विश्वव्यापी राजनीतिक र आर्थिक घटनाक्रमले पनि सुनको मूल्य प्रभावित पार्ने गर्दछ।

नेपालमा विवाह, तीज, दशैं, तिहार तथा अन्य चाडपर्वका बेला सुनको माग बढ्ने भएकाले मूल्यमा थप प्रभाव पर्न सक्छ। यस्तै, सरकारले लागू गर्ने भन्सार दर, कर नीति तथा आयात व्यवस्थापनसम्बन्धी निर्णयले पनि स्थानीय बजारमा सुनको मूल्य निर्धारणमा भूमिका खेल्ने गर्दछ।

व्यवसायीहरूका अनुसार सुनको मूल्य केवल स्थानीय बजारले मात्र निर्धारण गर्ने नभई विश्व बजारको अवस्थासँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको हुन्छ। त्यसैले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा हुने सामान्य परिवर्तनले समेत नेपाली बजारमा सुनको मूल्यमा उतारचढाव ल्याउन सक्छ।

१. अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य

सुनको मूल्य निर्धारणमा सबैभन्दा ठूलो प्रभाव अन्तर्राष्ट्रिय बजारको हुन्छ। लन्डन, न्यूयोर्क, दुबई, हङकङ लगायतका प्रमुख बजारमा सुनको मूल्य बढ्दा वा घट्दा त्यसको असर नेपालमा पनि देखिन्छ।

२. अमेरिकी डलरको विनिमय दर

विश्व बजारमा सुनको कारोबार अमेरिकी डलरमा हुने भएकाले डलरको मूल्यमा हुने परिवर्तनले सुनको मूल्यलाई प्रत्यक्ष असर गर्छ। डलर बलियो हुँदा सुनको मूल्य घट्ने र डलर कमजोर हुँदा सुनको मूल्य बढ्ने प्रवृत्ति देखिन्छ।

३. विश्व आर्थिक तथा राजनीतिक अवस्था

युद्ध, राजनीतिक तनाव, आर्थिक मन्दी, बैंकिङ संकट वा अन्य अन्तर्राष्ट्रिय अस्थिरताका समयमा लगानीकर्ताहरू सुरक्षित सम्पत्तिका रूपमा सुनतर्फ आकर्षित हुन्छन्। यसले सुनको माग बढाएर मूल्य माथि पुर्‍याउन सक्छ।

४. केन्द्रीय बैंकहरूको सुन खरिद

विभिन्न देशका केन्द्रीय बैंकहरूले आफ्नो विदेशी मुद्रा सञ्चिति सन्तुलन गर्न ठूलो मात्रामा सुन खरिद गर्ने गर्छन्। यस्तो खरिद बढ्दा विश्व बजारमा सुनको माग बढ्ने र मूल्यमा प्रभाव पर्ने गर्दछ।

५. ब्याजदरमा परिवर्तन

विशेषगरी अमेरिकी फेडरल रिजर्भलगायत प्रमुख केन्द्रीय बैंकहरूको ब्याजदर नीतिले सुनको मूल्यलाई असर गर्छ। ब्याजदर बढ्दा सुनमा लगानी घट्न सक्छ भने ब्याजदर घट्दा सुनप्रति आकर्षण बढ्न सक्छ।

६. बजारको माग र आपूर्ति

विवाह, चाडपर्व तथा विशेष अवसरहरूमा सुनको माग बढ्ने भएकाले मूल्यमा असर पर्न सक्छ। त्यस्तै आपूर्ति घटेमा पनि मूल्य बढ्न सक्ने सम्भावना रहन्छ।

निष्कर्ष

सुनको मूल्य दैनिक रूपमा घटबढ हुनु सामान्य प्रक्रिया हो। अन्तर्राष्ट्रिय बजार, अमेरिकी डलरको विनिमय दर, आर्थिक तथा राजनीतिक अवस्था, केन्द्रीय बैंकहरूको गतिविधि, ब्याजदर र बजारको माग–आपूर्तिले सुनको मूल्य निर्धारणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने गर्दछ। त्यसैले सुन खरिद वा लगानी गर्नुअघि बजारको अवस्था बुझेर निर्णय लिनु उपयुक्त हुन्छ।