सुनमा सिल्भर सपोर्ट गहना भनेको के हो ? यसको कानुनी तथा व्यवसायिक पक्ष

काठमाडौं । नेपाली सुनचाँदी बजारमा पछिल्लो समय “सिल्भर सपोर्ट गहना” सम्बन्धी बहस बढ्दै गएको छ। सामान्यतया बाहिरी भागमा सुन तथा भित्री भागमा चाँदी प्रयोग गरी तयार गरिएका गहनालाई व्यवसायिक रूपमा “सिल्भर सपोर्ट गहना” भनिन्छ।

यस्ता गहनाहरू विशेषगरी ठूला आकारका, आकर्षक डिजाइनका तथा तुलनात्मक रूपमा कम लागतमा उत्पादन गर्न प्रयोग गरिन्छ। बाहिरी सतहमा सुन देखिने भए पनि भित्री भागमा चाँदी वा अन्य सहायक धातु प्रयोग गरिएको हुन्छ। वर्तमान अवस्थामा सुनको मूल्य निरन्तर आकाशिँदै गएपछि यस्ता गहनाको प्रयोग तथा कारोबार उल्लेख्य रूपमा बढ्दै गएको व्यवसायीहरू बताउँछन्।

तौल र मूल्य निर्धारणमा चुनौती

सिल्भर सपोर्ट गहनाको सबैभन्दा ठूलो चुनौती यसको वास्तविक सुनको मात्रा निर्धारण हो। धेरै अवस्थामा गहनामा प्रयोग भएको वास्तविक सुनको तौलभन्दा बढी तौलको मूल्य लिइएको भन्ने गुनासो उपभोक्ताबाट आउने गरेको छ। गहनाभित्र रहेको चाँदी र बाहिर रहेको सुनको मात्रा छुट्याउन कठिन हुने भएकाले कारोबारमा पारदर्शिताको अभाव देखिन्छ।

सुनको मूल्यका आधारमा कारोबार हुने बजारमा वास्तविक सुनको परिमाणभन्दा गहनाको आकार र बाहिरी स्वरूपलाई प्राथमिकता दिँदा मूल्य निर्धारणमा अन्योल सिर्जना हुने गरेको व्यवसायीहरूको भनाइ छ।

पुनः बिक्री र बन्दकीमा समस्या

यस्ता गहना पुनः बिक्री गर्न जाँदा वा अर्को पसलमा साटफेर गर्न खोज्दा विभिन्न समस्या उत्पन्न हुने गरेका छन्। एक स्थानबाट खरिद गरिएको सिल्भर सपोर्ट गहना अर्को स्थानमा बिक्री गर्दा त्यसमा रहेको वास्तविक सुनको तौल निर्धारण गर्न कठिन हुने भएकाले खरिद–बिक्रीमै विवाद सिर्जना हुने गरेको व्यवसायीहरू बताउँछन्।

त्यस्तै, यस्ता गहना बन्दकी (धितो) राख्न जाँदा पनि वास्तविक सुनको मात्रा पहिचान गर्न कठिन हुने गरेको छ। कतिपय अवस्थामा व्यवसायी स्वयंले नै गहनामा रहेको सुनको मात्रा गलत अनुमान गरी आर्थिक नोक्सानी व्यहोर्नुपरेको उदाहरणहरू भेटिन्छन्।

विगतमा यस्ता गहनाको मूल्याङ्कन सम्बन्धी विवादका कारण वित्तीय संस्था, व्यवसायी, ग्राहक तथा प्रहरी प्रशासनसमेत संलग्न भएका घटनाहरू सार्वजनिक भएका छन्।

व्यवसायी स्वयं पनि जोखिममा

सुनचाँदी व्यवसायीहरूका अनुसार एक पसलबाट खरिद गरिएको सिल्भर सपोर्ट गहना अर्को पसलमा बिक्री गर्दा वास्तविक सुनको मात्रा परीक्षण नगरी कारोबार गरिएमा स्वयं व्यवसायी नै ठगिने अवस्था आउन सक्छ।

कम सुन प्रयोग गरी ठूलो आकारका गहना निर्माण तथा बिक्री हुने प्रवृत्ति बढ्दै जाँदा पारदर्शी र नियमसम्मत रूपमा व्यवसाय सञ्चालन गर्ने व्यवसायीहरूको कारोबारमा समेत क्रमिक असर पर्न थालेको उनीहरूको गुनासो छ। यसले दीर्घकालीन रूपमा सम्पूर्ण सुनचाँदी बजारको विश्वसनीयतामै प्रश्न उठाउन सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।

कानुनी पक्ष

नेपालको प्रचलित कानुन, उपभोक्ता संरक्षण ऐन तथा नापतौल सम्बन्धी व्यवस्थाअनुसार कुनै पनि वस्तुको वास्तविक गुणस्तर, तौल तथा संरचनाबारे उपभोक्तालाई सही जानकारी दिनुपर्ने दायित्व विक्रेताको हुन्छ।

यदि कुनै गहनामा सुनसँगै चाँदी वा अन्य धातु प्रयोग गरिएको छ भने त्यसको स्पष्ट विवरण बिल तथा अभिलेखमा उल्लेख गरिनु आवश्यक हुन्छ। वास्तविक सुनको मात्रा लुकाएर वा भ्रम सिर्जना हुने गरी बिक्री वितरण गरिएमा भविष्यमा कानुनी विवाद उत्पन्न हुन सक्ने सम्भावना रहन्छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार उपभोक्तालाई वास्तविक विवरण नदिई शुद्ध सुनको गहनाको रूपमा यस्ता सामग्री बिक्री गरिएमा उपभोक्ता अधिकारसँग सम्बन्धित प्रश्न उठ्न सक्छ।

निष्कर्ष

सिल्भर सपोर्ट गहना नेपाली बजारमा केही समययता व्यापक रूपमा प्रचलनमा आए पनि यसको वास्तविक सुनको मात्रा, मूल्य निर्धारण, पुनः बिक्री तथा धितो कारोबारमा विभिन्न जटिलता देखिएका छन्। उपभोक्ता र व्यवसायी दुवैको हित संरक्षणका लागि यस्ता गहनाको स्पष्ट मापदण्ड, पारदर्शी कारोबार, गुणस्तर परीक्षण प्रणाली तथा प्रभावकारी नियमन आजको आवश्यकता बनेको छ।