गोअमेल (GOAML) भनेको के हो ? सुनचाँदी व्यवसायमा किन अनिवार्य गरियो ?

३० पुष ०८२ | हेम राई |

GOAML (Global Anti-Money Laundering System) भनेको संयुक्त राष्ट्रसङ्घ (UNODC) को सहयोगमा विकास गरिएको एक डिजिटल रिपोर्टिङ प्रणाली हो, जसलाई नेपाल सरकारले सम्पत्ति शुद्धीकरण निवारणका लागि प्रयोगमा ल्याएको छ । नेपालमा यो प्रणाली वित्तीय जानकारी इकाई (Financial Information Unit – FIU) मार्फत सञ्चालन हुन्छ, जुन नेपाल राष्ट्र बैँक अन्तर्गत कार्यरत छ। GOAML भनेको शङ्कास्पद वा ठूलो आर्थिक कारोबारको विवरण सरकारलाई अनलाइन माध्यमबाट जानकारी गराउने प्रणाली हो।

 GOAML नेपालमा कसरी लागू भयो ?
नेपालमा सम्पत्ति शुद्धीकरण निवारण ऐन, २०६४. संशोधित ऐनहरू (२०७०, २०७६) लागु भएपछि नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय दवाव (FATF – Financial Action Task Force) का कारण : अवैध पैसा , कालोधन , आतङ्कवादी वित्तपोषण नियन्त्रण गर्न GOAML प्रणाली अनिवार्य रूपमा लागू गर्‍यो। यसअन्तर्गत: बैंक,सहकारी,बीमा ,क्यासिनो र सुनचाँदी व्यवसायी सबैलाई रिपोर्टिङको दायरामा ल्याइयो।

 GOAML को मुख्य काम के हो ?
GOAML का प्रमुख कार्यहरू:शंकास्पद कारोबार (STR) रिपोर्टिङ, ठूलो नगद कारोबार (CTR) रिपोर्टिङ ,ग्राहकको पहिचान (KYC) सुनिश्चित गर्ने ,अवैध आम्दानी पत्ता लगाउने,कालोधन,तस्करी, भ्रष्टाचार नियन्त्रण,आतंकवादी वित्तपोषण रोकथाम आदि हुन् |

नेपालमा सम्पत्ति शुद्धीकरण भनेको के हो ?
सम्पत्ति शुद्धीकरण (Money Laundering) भन्नाले:अवैध रूपमा आर्जन गरिएको पैसा वा सम्पत्तिलाई वैध देखाउने प्रक्रियालाई जनाउँछ। उदाहरणको लागि : तस्करीबाट कमाएको पैसा,घुस, भ्रष्टाचारको रकम,कर छलिबाट आएको धन| यी रकमलाई:सुन किनेर, घरजग्गा खरिद गरेर ,व्यवसायमा लगानी गरेर साफ (वैध) देखाउने काम नै सम्पत्ति शुद्धीकरण हो। सम्पत्ति शुद्धीकरण निवारण ऐन अनुसार:कुनै अपराधबाट प्राप्त सम्पत्तिलाई लुकाउने, रूपान्तरण गर्ने, स्थानान्तरण गर्ने वा वैध देखाउने कार्य सम्पत्ति शुद्धीकरण हो।

 सुनचाँदी व्यवसाय र सम्पत्ति शुद्धिकरणको सम्बन्ध के छ ?
नेपालमा सुनचाँदी व्यवसाय उच्च जोखिमयुक्त क्षेत्र (High Risk Sector) मानिन्छ, किनभने यस व्यवसायमा ठूलो नगद कारोबार हुने गर्दा सजिलै मूल्य रूपान्तरण, ट्रयाक गर्न कठिन,कालोधन लुकाउन सजिलो आदि कारणले : सुनचाँदी व्यवसायीलाई GOAML अनिवार्य गरिएको हो।

 GOAML मा सुनचाँदी व्यवसायीको दायित्व र जिम्मेवारी के के छन् ?
सुनचाँदी व्यवसायीले:GOAML मा अनिवार्य दर्ता हुनुपर्ने, ग्राहकको:नागरिकता,परिचय,ठेगाना राख्नु पर्ने,शंकास्पद कारोबार रिपोर्ट (STR) गर्नु पर्ने,ठूलो कारोबार (CTR) रिपोर्ट गर्नु पर्ने,कारोबारको रेकर्ड कम्तीमा ५ वर्ष सुरक्षित राख्नु पर्ने हुन्छ |

 GOAML मा नगएमा (दर्ता नगरेमा) के दण्ड सजाय हुन्छ ?
यदि सुनचाँदी व्यवसायीले :GOAML मा दर्ता नगरेमा वा रिपोर्टिङ नगरेमा,गलत विवरण दिएमा, कानुनी दण्डसजाय यस प्रकार रहेका छन् :
जरिवाना-रु. ५० हजारदेखि रु. १० लाख वा सोभन्दा बढी,व्यवसाय निलम्बन,अस्थायी वा स्थायी रूपमा इजाजत रद्द,उद्योग/व्यवसाय दर्ता खारेज,सम्पत्ति जफत,शंकास्पद सुनचाँदी वा नगद जफत ,कैद सजाय-२ वर्षदेखि १० वर्षसम्म|अपराधको गम्भीरताअनुसार कालोसूचीमा राखिने भविष्यमा बैंकिङ र व्यापारिक समस्या हुने |

.
GOAML कुनै सजाय दिनका लागि मात्र होइन,नेपालको अर्थतन्त्रलाई स्वच्छ, पारदर्शी र सुरक्षित बनाउन ल्याइएको प्रणाली हो।विशेषगरी सुनचाँदी व्यवसायीले बुझ्नै पर्ने कुरा:GOAML बाट भाग्नु अपराध हो सहकार्य गर्नु सुरक्षा हो ! नियम पालना गर्नु व्यवसायको दीर्घकालीन सफलता हो|

(थप जानकारीको लागि ,नेपाल सुनचादी रत्न तथा आभुषन महासंघ बागमती प्रदेश -हेम राई)