सावधान! बाहिर सुन, भित्र चाँदीका गहनाले भविष्यमा ठूलो आर्थिक क्षति पुर्‍याउन सक्छ

भूपेन बिके
नेपालमा सुन केवल एउटा धातु मात्र होइन, यो हाम्रो संस्कृति, परम्परा, सामाजिक प्रतिष्ठा र आर्थिक सुरक्षासँग जोडिएको अमूल्य सम्पत्ति हो। विवाह, व्रतबन्ध, चाडपर्वदेखि आपत्कालीन आर्थिक आवश्यकतासम्म सुनले नेपाली समाजमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ। यही कारणले धेरैले सुनलाई सुरक्षित लगानीका रूपमा पनि लिने गरेका छन्। पछिल्ला केही वर्षयता अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँगै नेपालमा पनि सुनको मूल्य निरन्तर बढिरहेको छ। सुनको मूल्य बढ्दै जाँदा यसको प्रत्यक्ष प्रभाव सुनचाँदी व्यवसाय, कालीगढ र उपभोक्ता सबैमा परेको छ।

अहिले आभूषण बजारमा कम सुन प्रयोग गरेर आकर्षक गहना तयार गर्ने तथा बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्ने नाममा विभिन्न नयाँ अभ्यासहरू देखिन थालेका छन्। तीमध्ये पछिल्लो समय बाहिर सुन र भित्र चाँदी प्रयोग गरेर गहना बनाउने प्रवृत्ति विस्तार हुँदै गएको देखिन्छ। यस्ता गहना पहिलो नजरमा आकर्षक देखिन सक्छन्। बाहिर सुन भएकाले हेर्दा पूर्ण सुनकै गहना जस्तो देखिए पनि वास्तविकता फरक हुन सक्छ। केही समयपछि गहनाको सौन्दर्य मात्र होइन, यसको मूल्य र विश्वसनीयता पनि घट्दै जान्छ।

यस प्रकारका गहनाले अर्को गम्भीर समस्या पनि निम्त्याउन सक्छ। कुनै व्यक्तिले यस्ता गहना पूर्ण सुनका हुन् भन्ने विश्वासमा खरिद गर्न सक्छ। पछि त्यही गहना अर्को व्यक्तिलाई बेच्दा वा धितो राख्दा वास्तविकता फरक देखिएमा विवाद, आर्थिक क्षति र कानुनी समस्या सिर्जना हुन सक्छ। अझ कसैले जानाजानी यस्ता गहनालाई शुद्ध सुन भनेर बिक्री गरेमा त्यो ठगीको विषय बन्न सक्छ। यसबाट उपभोक्ता मात्र होइन, बिक्री गर्ने व्यवसायी, बनाउने कालीगढ तथा समग्र सुनचाँदी व्यवसायको प्रतिष्ठामाथि नै प्रश्न उठ्न सक्छ।

नेपालमा अझै पनि धेरै उपभोक्ताले सुनको शुद्धता, हल्लमार्क, निर्माण प्रविधि तथा प्रयोग गरिएका धातुबारे पर्याप्त जानकारी राख्दैनन्। यही कमजोरीको फाइदा उठाएर केही व्यक्तिले अनुचित लाभ लिन खोजे भने त्यसको असर सम्पूर्ण सुनचाँदी व्यवसायमा पर्न सक्छ। एउटा गलत घटनाले हजारौँ इमानदार व्यवसायीमाथि पनि अविश्वास पैदा गराउन सक्छ। वर्षौँ लगाएर कमाएको प्रतिष्ठा एकै घटनाले गुम्न सक्छ।

सुनचाँदी व्यवसायको सबैभन्दा ठूलो पूँजी भनेको विश्वास हो। समय बित्दै जाँदा बाहिरी सुनको तह पातलो हुँदा भित्रको चाँदी देखिन सुरु हुन्छ। त्यसपछि व्यवसायीमाथि उपभोक्ताले गरेको विश्वास कमजोर भयो भने व्यापार मात्र होइन, समग्र बजार नै प्रभावित हुन्छ। त्यसैले छोटो समयको नाफाका लागि दीर्घकालीन प्रतिष्ठामाथि सम्झौता गर्नु बुद्धिमानी होइन।

कालीगढहरूको पनि उत्तिकै जिम्मेवारी छ। ग्राहक वा व्यवसायीको दबाबमा गुणस्तरमा सम्झौता गर्नु हुँदैन। राम्रो सीप र इमानदारीले बनाएको गहना नै कालीगढको पहिचान हो। केही अतिरिक्त आम्दानीका लागि गलत अभ्यास अपनाउँदा अन्ततः आफ्नै पेशाको सम्मान घट्न सक्छ।

उपभोक्ताले पनि सचेत हुन आवश्यक छ। गहनाको शुद्धताबारे जानकारी लिनुपर्छ र अत्यधिक सस्तो मूल्यमा पाइने गहनाप्रति विशेष सतर्क हुनुपर्छ। गहना केवल सौन्दर्यका लागि मात्र होइन, भविष्यको आर्थिक सुरक्षाका लागि पनि किनिन्छ भन्ने कुरा बिर्सनु हुँदैन।

एक–दुई जनाको गलत अभ्यासले सम्पूर्ण सुनचाँदी व्यवसायलाई बदनाम बनाउन सक्छ। त्यसैले यस विषयमा सम्बन्धित सरकारी निकाय, सुनचाँदी व्यवसायीका संघ–संस्था तथा उपभोक्ता अधिकार संरक्षण गर्ने निकायहरूले पनि समयमै ध्यान दिन आवश्यक छ। गुणस्तर मापदण्डको प्रभावकारी कार्यान्वयन, नियमित अनुगमन, जनचेतनामूलक कार्यक्रम तथा आवश्यक कानुनी व्यवस्थाको प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्न सके मात्र यस्ता समस्या न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ।

आजको आवश्यकता भनेको बजारमा पारदर्शिता, गुणस्तर र विश्वासको वातावरण कायम गर्नु हो। सुनको मूल्य बढ्दै गएको अवस्थामा गुणस्तरमा सम्झौता गर्नु समाधान होइन। बरु सही जानकारी, स्पष्ट कारोबार र व्यवसायिक नैतिकताको पालना नै दिगो समाधान हो।

त्यसैले गुणस्तरीय, स्पष्ट विवरण भएको, शुद्धता सुनिश्चित गरिएको र विश्वासिलो स्रोतबाट बनेको गहना रोज्नु नै उपभोक्ता र व्यवसायी दुवैका लागि सुरक्षित, बुद्धिमानीपूर्ण तथा दीर्घकालीन रूपमा लाभदायक निर्णय हुनेछ। अन्ततः क्षणिक नाफाभन्दा दीर्घकालीन विश्वास ठूलो हो, र विश्वास नै सुनचाँदी व्यवसायको सबैभन्दा अमूल्य सम्पत्ति हो।

(लेखक नेपाल सुनचाँदी रत्न तथा आभूषण महासङ्घका केन्द्रीय सदस्य तथा नेपाल सुनचाँदी शिल्प व्यवसायी सङ्घका सचिव हुन्।)